Interesse?

Wenst u meer nieuws, praktische informatie en wetgeving over welzijn op het werk, milieu en arbeidsgeneeskunde?




5 tips om handen en vingers niet te verliezen

Nieuws - 06/06/2019
-
Auteur(s): 
Anne Leen Stouffs


Elk jaar verliezen in Nederland circa 280 mensen lichaamsdelen, vooral vingers of delen daarvan, tijdens werkzaamheden met machines met bewegende onderdelen. Voorbeelden zijn cirkelzagen, vulmachines en transportbanden. Om dit te voorkomen is het essentieel dat medewerkers niet in aanraking kunnen komen met bewegende delen van machines. In de praktijk zijn fysieke afschermingen daarvoor lang niet altijd effectief. Afschermingen zijn bijvoorbeeld verwijderd voor onderhoud, of medewerkers zijn in de verleiding gekomen ze te omzeilen. Dit blijkt uit een analyse van honderd ernstige arbeidsongevallen door de Nederlandse overheid (RIVM).

De analyse maakt inzichtelijk welke situaties veel voorkomen en wat de directe en indirecte oorzaken van de ongevallen zijn. Uit het onderzoek blijkt dat het samenspel tussen het ontwerp van een machine en de gebruiker essentieel is: in 21 van de 100 onderzochte ongevallen blijken slachtoffers zich te bevinden op plekken waar binnen het machineontwerp geen rekening mee lijkt te zijn gehouden. Daarnaast ging het vaak om onveilige situaties die al lang bestonden. Afschermingen waren bijvoorbeeld ooit verwijderd en daarna niet meer teruggeplaatst, machines waren sterk verouderd waardoor het ontwerp niet meer voldeed, of werkwijzen werden routinematig op een onveilige manier uitgevoerd.

Bovendien werden onveilige situaties niet altijd herkend in de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) die daarvoor is bedoeld. De meeste bedrijven waar de onderzochte arbeidsongevallen plaatsvonden hadden weliswaar een RI&E, maar deze was vaak niet toegespitst op de specifieke risicovolle machines waarmee het ongeval gebeurde. Ook werden regelmatig niet alle relevante taken meegenomen in de RI&E. Bijvoorbeeld het (tussentijds) schoonmaken van een lopende band of het verwijderen van (rest)producten.

In vrijwel alle onderzochte ongevallen spelen handelingen van de slachtoffers een belangrijke rol. Er is immers altijd een (laatste) handeling of omissie waarvan achteraf kan worden vastgesteld dat deze essentieel was voor het ongeval. Veelal ging het hierbij om vergissingen, uitglijders en afdwalingen. Ook was er deels sprake van bewust gekozen werkwijzen waarbij medewerkers wisten dat het ‘eigenlijk niet zo hoort’. Bedrijfsregels werden dan (al dan niet routinematig) overtreden.

Hierbij waren problemen bij de organisatie van het (veilig) werken van belang. Denk hierbij aan een gebrek aan kennis, gebrekkige procedures en tekortkomingen in het machineontwerp. Ook de werkinstructies vertoonden tekortkomingen, ze waren bijvoorbeeld niet beschikbaar, niet gericht op ervaren medewerkers, verouderd of niet beschikbaar in de goede taal.

Op het einde van het onderzoek worden 5 concrete lessen voor de praktijk geformuleerd.

1. Controleer regelmatig of de afscherming van bewegende delen nog deugdelijk en effectief is
  • Ga na of er bewegende delen van een machine zijn die (beter) afgeschermd kunnen worden.
  • Controleer met regelmaat of de machines, de onderdelen ervan en de afscherming van de bewegende delen nog in goede staat zijn.
  • Zijn alle onderdelen van de machines nog aanwezig?
  • Zijn afschermingen na onderhoud ook weer teruggeplaatst?
  • Zorg ervoor dat afschermingen en hekwerken zo zijn geplaatst dat medewerkers niet in de verleiding komen om eromheen, overheen, doorheen of onderdoor te gaan.
  • Voldoen machines nog aan de verwachtingen, zijn deze niet te zeer verouderd?

2. Wees specifiek bij het inventariseren en evalueren van risico’s op papier in de RI&E en in de praktijk tijdens het werk
  • Onderscheid verschillende werkzaamheden, zoals het bedienen, invoeren, weghalen van producten, schoonmaken, onderhoud en deblokkeren.
  • Als situaties of machines worden gewijzigd, kijk dan opnieuw naar de risico’s.
  • Let er bij het uitvoeren van de RI&E op dat zowel de technische aspecten (zoals afschermingen en beveiligingen) als de gehanteerde werkwijzen voldoende aandacht krijgen.

3. Zorg voor goede, specifieke werkinstructies
  • Bied werkinstructies aan in de juiste taal of talen van de werknemers die met de machines moeten werken.
  • Geef instructies aan alle werknemers die met de machines werken, niet alleen aan nieuwe medewerkers, en geef regelmatig een opfriscursus.
  • Controleer of de medewerkers de instructies hebben begrepen en of de instructies goed uitvoerbaar zijn.
  • Geef speciale aandacht aan werkinstructies voor werkzaamheden als schoonmaken en onderhoud, en specificeer het energievrij maken van de machine bijvoorbeeld met gebruik van een Lockout Tagout procedure.
  • Zorg ervoor dat instructies voor het gebruik van de machine makkelijk toegankelijk zijn, bijvoorbeeld in de vorm van machineinstructiekaarten, en dat deze in de buurt van de machine zijn te raadplegen.
4. Let op specifieke gedragingen die geregeld tot ongevallen leiden
  • Houd toezicht op het (on)veilig gebruik van machines. Let enerzijds op afwijkend gedrag, anderzijds op routinematige werkwijzen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan:
  1. Het klimmen op machines.
  2. Houden van voldoende afstand van de gevarenzone van de machine.
  3. Dragen van handschoenen bij het gebruik van een kolomboor. 
  4. Onjuist ingestelde beschermkapen op (cirkel)zaag of boor.
  5. Het wel of niet gebruiken van een duwhoutje bij het (cirkel)zagen.
  6. Het uitzetten van machines tijdens onderhoud of schoonmaakwerk. Ook als dit maar kort duurt.
  • Spreek medewerkers aan bij oneigenlijk gebruik of bij onveilige werkwijze
 
5. Gebruik input van andere bedrijven in dezelfde sector
  • Maak gebruik van informatiebronnen uit de sector
  • Werk samen in de sector en maak gebruik van initiatieven uit de sector 
  • Nodig collega-bedrijven of professionals uit om mee te denken over veiligheid 
Het volledige rapport leest u op de website van RIVM.

Bron:  Website RIVM, rapport en samenvatting, Van gewenning naar herkenning. Een verdiepend onderzoek naar honderd ernstige arbeidsongevallen met machines, 17 mei 2019