Interesse?

Wenst u meer nieuws, praktische informatie en wetgeving over welzijn op het werk, milieu en arbeidsgeneeskunde?




Hoe maken spoorwegen, luchtvaart en nucleaire sector veiligheidscultuur afdwingbaar?

Nieuws - 17/10/2019
-
Auteur(s): 
Jan Dillen


Veiligheidscultuur is een hot item, met vele voorstanders maar ook met enkele tegenstanders. De tegenstanders menen dat veiligheidscultuur moeilijk meetbaar en te subjectief is om op te nemen in standaarden, normen en wetgeving. Deze tegenstaanders halen bakzeil: meer en meer wordt er in wetgeving, normen en standaarden gesproken over veiligheid.  Wat is gestart in de nucleaire sector en de spoorwegsector, met opname van veiligheidscultuuraspecten in de wetgeving, zal meer en meer in andere sectoren via wetgeving worden verplicht (chemie, bouw, enz.). Is het een goede zaak dat een dergelijke subjectief construct zoals veiligheidscultuur een wettelijke verplichting wordt. Zijn elementen zoals "werken aan een positieve veiligheidscultuur" juridisch afdwingbaar?

Voordelen van veiligheidscultuur

Cultuur en veiligheidscultuur hebben te maken met hoe de dingen in de organisatie worden aangepakt, met houding en gedrag. Organisaties met een goede veiligheidscultuur hebben voordelen zowel op gebied van veiligheid als op commercieel gebied en er is minder verloop. En toch, ondanks deze voordelen, is veiligheidscultuur moeilijk concreet te maken. 


Wetgeving in de spoorwegen, de nucleaire sector en de luchtvaart

 

Hieronder volgen de bepalingen in wetgeving in de spoorwegen, de nucleaire sector en de luchtvaart aangaande veiligheidscultuur:

In de spoorwegen is er de Verordening 2018/762 van 8 maart 2018 totvaststelling van gemeenschappelijke veiligheidsmethoden inzake de eisen voor veiligheidsbeheersystemen
In deze verordening zijn in bijlage bepalingen opgenomen waaraan een veiligheidsbeheersysteem VBS moet voldoen.  Deze eisen naar een VGS bevatten bepalingen m.b.t. cultuur. Onder paragraaf 2.1 Leiderschap wordt gesproken over "een positieve veiligheidscultuur te bevorderen" en onder paragraaf 7 Verbetering, 7.2.3 zal de spoororganisatie beschikken over "een strategie om haar veiligheidscultuur voortdurend te verbeteren door een beroep te doen op competenties en erkende methoden om gedragsmatige aspecten die een impact hebben op de verschillende onderdelen van het veiligheidsbeheersysteem, te identificeren en maatregelen te nemen om die kwesties aan te pakken." Deze bijlage van de verordening komt veel overeen met de bepalingen en de structuur van ISO 45001.


Wetgeving in de nucleaire sector

Na de kernramp in Fukushima voerde de Europese wetgever strengere veiligheidsvoorschriften in voor nucleaire installaties van klasse I. Die werden gebundeld in Richtlijn 2014/87/Euratom. De voorschriften uit die richtlijn werden al gedeeltelijk overgenomen in nationaal recht via een KB van 1 maart 2018 tot vaststelling van het nucleair en radiologisch noodplan voor het Belgisch grondgebied en in een KB van 9 oktober 2018 tot aanvulling van het KB van 30 november 2011 houdende veiligheidsvoorschriften voor de kerninstallaties voor wat betreft de omzetting van de Europese richtlijn 2014/87/Euratom. 

Artikel 5.7 Veiligheidscultuur voorziet dat: "Op alle niveaus moet de organisatie continu houdingen en gedragingen die een afspiegeling zijn van een sterke en duurzame veiligheidscultuur tonen, aanmoedigen, ondersteunen en bevorderen. De organisatie gaat zelfgenoegzaamheid tegen en stimuleert een cultuur van informatiedoorstroming en een houding van invraagstelling en leergierigheid om omstandigheden of handelingen te voorkomen die schadelijk zijn voor de veiligheid.  Het managementsysteem moet de middelen aanreiken om deze houdingen en gedragingen systematisch te ontwikkelen, te ondersteunen en te bevorderen. De relevantie en de doeltreffendheid van deze middelen moeten worden beoordeeld in het kader van zelfevaluaties en de herzieningen van het managementsysteem.  De exploitant vergewist zich ervan dat de leveranciers en onderaannemers wier activiteiten een impact kunnen hebben op de nucleaire veiligheid, de bepalingen van de eerste twee leden adequaat uitvoeren."


Op basis van de nieuwe norm ISO 19443:2018 in de nucleaire sector

 

Deze norm voor de nucleaire sector is 100% gebaseerd op de ISO 9001:2015 over kwaliteitsmanagementsystemen, met aanvullingen op gebied van veiligheidscultuur. De norm ISO 19443 gaat uit van een proportionaliteitsprincipe of de ‘graded approach’, waarbij de gebruikte beheersmethoden aangepast zijn aan de significantie op de veiligheid.  De veiligheid wordt hierbij gedefinieerd als "het bereiken van operationele condities, preventie van ongevallen en vermindering van de gevolgen van ongevallen, bij de bescherming van werknemers, het publiek en de omgeving". 

Veiligheidscultuur heeft volgens ISO 19443 betrekking op het leiderschap en betrokkenheid van het topmanagement en het lijnmanagement, het bewustzijn bij alle medewerkers en bevorderen van een attitude van ‘in vraag stellen’, een voorzichtige aanpak in de besluitvorming, transparantie in communicatie, rapportage van menselijke, technische en organisatorische aspecten, lessons learned, melden en onderzoeken van onveilige handelingen, gedragingen en condities.


In de luchtvaart
376/2014 on the reporting, analysis and follow-up of occurrences in civil aviation, amending Regulation (EU) No 996/2010 of the European Parliament and of the Council and repealing Directive 2003/42/EC of the European Parliament and of the Council and Commission Regulations (EC) No 1321/2007 and (EC) No 1330/2007

"In addition, the civil aviation system should promote a ‘safety culture’ facilitating the spontaneous reporting of occurrences and thereby advancing the principle of a ‘just culture’. ‘Just culture’ is an essential element of a broader ‘safety culture’, which forms the basis of a robust safety management system. An environment embracing ‘safety culture’ principles should not prevent action being taken where necessary to maintain or improve the level of aviation safety.  A ‘just culture’ should encourage individuals to report safety-related information. It should not, however, absolve individuals of their normal responsibilities. In this context, employees and contracted personnel should not be subject to any prejudice on the basis of information provided pursuant to this Regulation, except in cases of wilful misconduct or where there has been manifest, severe and serious disregard with respect to an obvious risk and profound failure of professional responsibility to take such care as is evidently required in the circumstances, causing foreseeable damage to a person or to property, or seriously compromising the level of aviation safety.  Definitie: ‘just culture’ means a culture in which front-line operators or other persons are not punished for actions, omissions or decisions taken by them that are commensurate with their experience and training, but in which gross negligence, wilful violations and destructive acts are not tolerated."

Bekijk onze teksten over veiligheidscultuur op senTRAL